Na Starym Mieście Praga wie, że jest oglądana.
Kamienice stoją wyprostowane, zegar astronomiczny co godzinę odgrywa swój spektakl, a restauracyjne ogródki ustawiają krzesła tak, żeby każdy mógł uczestniczyć w widowisku. Kilka przystanków tramwajem dalej miasto przestaje pozować.
Na Vinohradach ktoś wyprowadza psa, ktoś niesie zakupy, ktoś siedzi z laptopem w kawiarni, a ktoś inny spóźnia się do tramwaju numer 22. Fasady nadal są piękne, parki rozległe, a architektura potrafi zatrzymać człowieka na środku chodnika. Tyle że nikt nie krzyczy: „to trzeba zobaczyć”.
I właśnie dlatego warto zobaczyć.
Skąd wzięła się nazwa Vinohrady?
Vinohrady oznaczają winnice. Nazwa nie jest romantycznym wymysłem dewelopera sprzedającego apartamenty z widokiem, lecz śladem dawnego krajobrazu.
Na zboczach poza historycznymi murami Pragi uprawiano winorośl już w średniowieczu. Rozwój winnic wiąże się szczególnie z czasami Karola IV, który wspierał ich zakładanie wokół miasta. Z czasem pola i winnice ustępowały ogrodom, willom oraz zwartej zabudowie miejskiej, lecz nazwa została.
Jej materialnym dowodem jest Grébovka, czyli Havlíčkovy sady. Na stromym zboczu nadal działa niewielka winnica, której współczesny kształt wiąże się z XIX-wieczną posiadłością przemysłowca Moritza Gröbego.[^1]
Náměstí Míru – plac, który ma własny rytm
Dobrym początkiem spaceru jest náměstí Míru, Plac Pokoju.
Nad placem dominują dwie wieże neogotyckiego kościoła św. Ludmiły. Tramwaje przecinają skrzyżowanie, ludzie wychodzą z metra, dzieci biegną przez skwer, a w sezonie pojawiają się targi i stoiska.
To miejsce pokazuje Vinohrady w skrócie: reprezentacyjna architektura bez muzealnej ciszy, codzienność bez szarości i przestrzeń publiczna, która naprawdę jest używana.
Warto odejść kilka kroków od głównej osi i spojrzeć na kamienice. Balkony, wykusze, ceramiczne detale, malowane fasady i ozdobne portale tworzą jeden z najbardziej spójnych zespołów miejskiej zabudowy Pragi przełomu XIX i XX wieku.
Nie trzeba znać nazw stylów. Wystarczy zauważyć, że każdy dom próbuje być trochę inny, ale żaden nie chce zniszczyć ulicy.
Jiřího z Poděbrad i kościół, który wygląda jak zegar
Kilka ulic dalej znajduje się plac Jiřího z Poděbrad, przez mieszkańców nazywany po prostu Jiřák.
Najważniejszym punktem jest kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa projektu Jožego Plečnika. Powstał w XX wieku, lecz nie próbuje udawać gotyku ani baroku. Ma masywną, prostokątną bryłę i wieżę z ogromnym zegarem, który sprawia, że budynek przypomina jednocześnie świątynię, fortecę i monumentalny mechanizm.
Prague City Tourism określa go jako najważniejszą czeską budowlę sakralną XX wieku. Plečnik wygrał konkurs ogłoszony w 1919 roku, a w projekcie sięgał do motywów wczesnochrześcijańskich i antycznych.[^2]
Kościół dobrze pokazuje, dlaczego Vinohrady są interesujące. Dzielnica nie jest skansenem jednej epoki. Między historycznymi kamienicami pojawia się architektura nowoczesna, która nie przeprasza za swoją odmienność.
Riegrovy sady – panorama bez kolejki
Riegrovy sady są jednym z najlepszych miejsc na zachód słońca w Pradze.
Na trawie siedzą grupy znajomych, ktoś przynosi pizzę, psy biegają bez szacunku dla miejskiej panoramy, a nad dachami pojawiają się wieże i Zamek Praski. Widok jest szeroki, lecz atmosfera pozostaje lokalna.
Park ma ponad sto lat i zajmuje około 11 hektarów. Powstał w 1902 roku przez połączenie wcześniejszego ogrodu Kanálka i terenów dawnych gospodarstw oraz winnic.[^3]
To nie jest park, który trzeba zwiedzać według planu. Najlepiej po prostu przejść ścieżkami, znaleźć otwartą polanę i usiąść. Vinohrady uczą, że w mieście nie każda chwila musi zostać wykorzystana na atrakcję.
Grébovka – kawałek południa w środku Pragi
Havlíčkovy sady, powszechnie nazywane Grébovką, mają inny charakter.
Riegrovy sady są otwarte na panoramę. Grébovka schodzi po zboczu, ukrywa alejki, sztuczną grotę, pawilony i winnicę. W pogodny dzień można odnieść wrażenie, że fragment środkowej Europy postanowił na chwilę udawać południe.
Winnica zajmuje około 1,7 hektara, a winogrona są przetwarzane na miejscu. Jej historia prowadzi od średniowiecznych upraw przez XIX-wieczną rezydencję Moritza Gröbego aż do współczesnej rewitalizacji prowadzonej przez dzielnicę Praha 2.[^1]
To dobre miejsce na spokojne popołudnie. Nie należy planować go jako szybkiego punktu między muzeum a kolacją. Grébovka lubi ludzi, którzy nie patrzą co chwilę na zegarek.
Ulice Polská i Chopinova
W pobliżu Riegrovych sadów znajdują się ulice o nazwach dobrze brzmiących dla polskiego ucha: Polská i Chopinova.
Nie tworzą wielkiego polskiego szlaku ani dzielnicy emigracyjnej. Są raczej drobnym przypomnieniem, że miejska mapa przechowuje pamięć na wiele sposobów. Czasem w pomniku, czasem w nazwie ulicy, którą codziennie przechodzi się po zakupy.
Polskie ślady w Pradze są rozproszone i często wymagają uważniejszego spojrzenia. Więcej opisaliśmy w artykule Polska Praga – śladami miejsc i ludzi.
Kawiarnie, bistra i miasto codzienne
Vinohrady mają dużą liczbę kawiarni, piekarni, małych restauracji i barów. Konkretne lokale zmieniają się szybciej niż architektura, dlatego zamiast budować wieczną listę „dziesięciu najlepszych” lepiej wybrać ulicę i pozwolić sobie na przypadek.
Dobre obszary do spaceru gastronomicznego to okolice náměstí Míru, Jiřího z Poděbrad, Korunní, Francouzskiej i Bělehradskiej. W dzień dominują kawiarnie i lunche, wieczorem bary oraz restauracje sąsiedzkie.
Właśnie tutaj łatwiej zobaczyć, jak mieszka Praga. Nie ta reprezentacyjna, która sprzedaje pocztówki, lecz ta, która rano pije kawę, po południu odbiera dzieci i wieczorem spotyka się w parku.
Czy warto nocować na Vinohradach?
Tak, szczególnie jeśli chcesz być blisko centrum, ale niekoniecznie w jego najgłośniejszej części.
Z Vinohradów łatwo dojechać metrem i tramwajem do Starego Miasta, Zamku Praskiego czy dworca głównego. Jednocześnie po powrocie wieczorem trafia się do dzielnicy, w której działają normalne sklepy, piekarnie i lokale odwiedzane przez mieszkańców.
Trzeba tylko sprawdzić dokładne położenie noclegu. Vinohrady są rozległe, a różnica między pokojem przy náměstí Míru a lokalizacją na dalszym krańcu dzielnicy może mieć znaczenie dla codziennych dojazdów.
Trasa spaceru po Vinohradach
Na spokojny spacer warto przeznaczyć około trzech godzin:
- Náměstí Míru – kościół św. Ludmiły i kamienice.
- Spacer ulicami w stronę Jiřího z Poděbrad.
- Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa.
- Przejście do Riegrovych sadów i punktu widokowego.
- Ulice Polská i Chopinova.
- Kawa lub posiłek w jednej z bocznych ulic.
Grébovkę lepiej potraktować jako osobną część dnia albo wydłużyć spacer o kolejne półtorej godziny.
Vinohrady na pierwszą wizytę?
Przy jednodniowym pobycie najpierw warto zobaczyć historyczne centrum. Vinohrady nie zastąpią Mostu Karola, Rynku Staromiejskiego ani Hradczan.
Ale już przy drugim dniu są znakomitym wyborem. Po spacerze Praga w pigułce można pojechać kilka przystanków dalej i sprawdzić, jak wygląda miasto, kiedy kończy się klasyczna trasa.
Dla osób, które były w Pradze wcześniej, Vinohrady bywają nawet ciekawsze niż kolejne przejście przez zatłoczone centrum. Pozwalają zrozumieć, że Praga nie składa się wyłącznie z wież i legend. Składa się także z parków, mieszkań, targów, tramwajów i ludzi, którzy nie mają dziś czasu zachwycać się własnym miastem.
Dzielnica bez wielkiego finału
Na Vinohradach nie ma jednego momentu, po którym należy powiedzieć „to było najważniejsze”.
Może nim być zegar na wieży Plečnika. Widok z Riegrovych sadów. Kieliszek wina w Grébovce. Secesyjny detal nad bramą. Albo zwykły wieczór, gdy tramwaj przesuwa się po Korunní, a światło zapala się w kolejnych oknach.
Stare Miasto opowiada o wielkiej historii. Vinohrady pokazują, co stało się później: ludzie zamieszkali, urządzili parki, otworzyli kawiarnie i zaczęli żyć.
Bez fanfar. Bez przewodnickiej chorągiewki. Bez konieczności robienia zdjęcia.
Źródła
[^1]: Prague City Tourism, Grébovka Vineyard: https://prague.eu/en/objevujte/the-grebovka-vineyard/ [^2]: Prague City Tourism, Church of the Most Sacred Heart of Our Lord: https://prague.eu/en/objevujte/church-of-the-most-sacred-heart-of-our-lord-kostel-nejsvetejsiho-srdce-pane/ [^3]: Prague City Tourism, Rieger Gardens: https://prague.eu/en/objevujte/rieger-gardens-riegrovy-sady/